De werkloosheid in ons land loopt niet op, tegen de verwachting in. Matthijs Bouman vroeg zich in het FD van 19 juni 2026 af of dat iets ergs is. Nee, zou je denken. Maar dat is niet het geval. We worstelden  al veel eerder in dat kader met de vergrijzing van de Nederlandse bevolking, het noodzakelijk opschroeven van de AOW-leeftijd en het steeds meer afhankelijk zijn van de goodwill van gepensioneerden om nog wat langer door te werken, van de werkenden zijn ook nog eens steeds meer mensen arbeidsongeschikt. Dus de krapte op de arbeidsmarkt is daadwerkelijk veel groter dan de absolute cijfers van werkzoekenden weergeven.

Volgens het CBS is het aantal, overwegend psychisch, zieke mensen in 2025 ten opzichte van 2024 weer gestegen. Langer moeten doorwerken wordt vaak genoemd als boosdoener en zie hier het voordeel van een hogere AOW-leeftijd omslaan in een nadeel. Maar ook de nasleep van corona, de werkdruk en het ontbreken van plezier in het werk worden als oorzaken genoemd. Echter één voor de hand liggende oorzaak van juist die redenen van verzuim blijft ongenoemd: de reistijd.

Uit onderzoek blijkt dat een lange reistijd leidt tot een overbelasting die niet zelden uitmondt in ziekteverzuim. Die belasting kan voortvloeien uit het reeds bij aanvang van het dienstverband bestaande woon-werkverkeer, maar ook ontstaan tijdens het dienstverband door een wijziging van de reistijden. In de corona-periode hebben veel werknemers vanuit huis gewerkt en dat thuiswerken is bij veel organisaties de norm geworden, met dien verstande dat werknemers wel geacht worden op bepaalde dagen op kantoor aanwezig te zijn. Ook al gaat dat over eerder bekend woon-werkverkeer, het is toch een nieuwe belasting in een in de corona-jaren opgebouwde routine. Een verwijzing naar de norm van het UWV die een reisduur van maximaal drie uren na langere werkloosheid nog wel acceptabel acht en vooral als de werkzoekende ook dergelijke reistijd had in het voormalig dienstverband, helpt hier niet.

Immers wijzen onderzoeken van TNO en het Kennisinstituut voor mobiliteitsbeleid uit dat dergelijke langere reistijden stress veroorzakend zijn. Reizen is vermoeiend en veroorzaakt stress, er is vervolgens veel minder tijd voor privé en ontspanning en dat veroorzaakt slechtere slaap. Het behoeft geen betoog dat dit eenvoudig kan leiden tot psychische klachten en uiteindelijk ziekteverzuim.

Organisaties kunnen door de arbeidsmarktkrapte dat ziekteverzuim niet of nauwelijks opvangen en het streven van de Nederlandse werkgever om de arbeidsproductiviteit te laten stijgen wordt ook hierdoor opnieuw doorkruist. Het inzetten van moderne artificiële middelen zal geen oplossing bieden, als de wortel van het probleem niet wordt aangepakt. Te weten het voeren van een preventief verzuimbeleid, dat begint bij het in kaart brengen van alle stress verhogende factoren die leiden tot ziekteverzuim bij aanvang van het dienstverband om die vervolgens te minimaliseren.

Werkgevers kunnen beginnen bij het woon-werkverkeer. De duurzaamheidsgedachte achter het lokaal aanwerven van producten en diensten zou moeten worden uitgebreid naar het lokaal aanwerven van arbeidskrachten. Door een beperking van het woon-werkverkeer, vervanging van het gebruik van de auto door de fiets en het vermijden van overvolle OV-trajecten, kan in ieder geval één van de stress-factoren die kan leiden tot (langdurig) werkverzuim worden beperkt. Met als bijkomend voordeel dat ook de kosten van ziekteverzuim naar beneden gaan. Dan kan de werkgever zich richten op de instandhouding van de plezierige werkplek voor de werknemers, waarin ruimte is voor een evenredige verdeling van de werkdruk.

Dat neemt niet weg dat als de arbeidsmarktkrapte voortduurt, dit een theoretische inspanning zou zijn. Dan toch maar even naar de praktijk: die krapte houdt geen rekening met het feit dat er thans tienduizenden werkzoekende immigranten in Nederland verblijven. Wellicht ligt de oplossing in een beweging naar deze immigranten die, als de spreidingswet zijn werk doet, juist lokaal beschikbaar zijn. Dat deze werkzoekenden wellicht op termijn naar het land van herkomst terugkeren was juist bij de gevluchte Oekraïners een van de redenen om hen snel aan werk te helpen. De verwachting was immers dat dit slechts tijdelijk zou zijn.